งานหัตถกรรมโดยทั่วไปและเครื่องปั้นดินเผาโดยเฉพาะได้เป็นจิตวิญญาณในอารยธรรมของชาวเวียดนามมานานหลายพันปี จากเหนือจรดใต้ มีหมู่บ้านหัตถกรรมและเครื่องปั้นดินเผาดั้งเดิมหลายแห่งที่สะท้อนถึงชีวิตความเป็นอยู่ทางวัตถุและจิตวิญญาณของผู้อยู่อาศัย ในบรรดาหมู่บ้านทั้งหมด หมู่บ้านเครื่องปั้นดินเผาเบ่าจุ๊ก ในจังหวัดนินห์ถ่วนทางชายฝั่งตอนกลางใต้ ได้รับการมองว่าเป็นจุดหมายปลายทางที่สมบูรณ์แบบสำหรับผู้มาเยือนในการสำรวจแก่นแท้ของการทำเครื่องปั้นดินเผาของชาวจามและวัฒนธรรมที่เป็นเอกลักษณ์ของพวกเขา

---

เมื่อวันที่ 29 พฤศจิกายน พ.ศ. 2565 ยูเนสโก (UNESCO) ได้ขึ้นทะเบียน "ศิลปะการทำเครื่องปั้นดินเผาของชาวจาม" ในบัญชีรายชื่อมรดกทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ที่จำเป็นต้องได้รับการคุ้มครองอย่างเร่งด่วนอย่างเป็นทางการ ใบรับรองนี้ถือเป็นแรงผลักดันครั้งสำคัญในการส่งเสริมคุณค่าของเครื่องปั้นดินเผาเบ่าจุ๊กในจังหวัดนินห์ถ่วน

หมู่บ้านเครื่องปั้นดินเผาเบ่าจุ๊กของกลุ่มชาติพันธุ์จามเป็นหนึ่งในหมู่บ้านเครื่องปั้นดินเผาที่เก่าแก่ที่สุดในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ตั้งอยู่ทางใต้ของเมืองฟานรัง-ทับจาม ไปประมาณ 10 กิโลเมตร หมู่บ้านเล็กๆ แห่งนี้เป็นที่ตั้งของครอบครัวมากกว่า 500 ครอบครัว ซึ่ง 85% ประกอบธุรกิจเครื่องปั้นดินเผาแบบดั้งเดิม กล่าวกันว่ารูปแบบนี้ได้รับการสืบทอดมาจาก โป กรอง จัน (Po Klong Chan) ซึ่งเป็นหนึ่งในบรรพบุรุษของพวกเขามาแต่ช้านาน

 

ผู้คนในเบ่าจุ๊กใช้มือที่เชี่ยวชาญ วงไม้ไผ่ และเปลือกหอยในการสร้างสรรค์ผลงานอันล้ำค่า เป็นเรื่องน่าแปลกใจที่ในขณะที่หมู่บ้านเครื่องปั้นดินเผาอื่นๆ ทั่วประเทศเวียดนาม เช่น บ๊าตจ่าง (ฮานอย), จูด่าว (หายเซือง), เบียนฮวา - ด่งนาย หรือหมู่บ้านเครื่องปั้นดินเผาเฟื้อกติ๊ก - ทัวเทียนเว้, แทงฮา - กว่างนาม... ได้เปลี่ยนมาใช้แป้นหมุนซึ่งเป็นเครื่องมือที่ขาดไม่ได้ แต่ในทางกลับกัน ช่างปั้นชาวจามยังคงพึ่งพามือที่มีทักษะและเครื่องมือธรรมดาๆ ในการสร้างสรรค์ผลิตภัณฑ์เครื่องปั้นดินเผา ช่างฝีมือชาวจามต้องการเพียงทั่งปั้น ไม่ใช่แป้นหมุน รวมถึงอุปกรณ์และแม่พิมพ์ง่ายๆ อื่นๆ จากนั้นจึงใช้มือจัดรูปทรงดินเหนียวให้เป็นผลงานตามต้องการ

ดินเหนียวถูกนำมาจากริมตลิ่งของแม่น้ำกวาโอ (Quao River) ซึ่งมีความยืดหยุ่นและทนทานเมื่อนำไปเผา ทักษะที่จำเป็นในการผสมทรายกับดินเหนียวก็มีความหลากหลายเช่นกัน ปริมาณทรายที่ผสมกับวัสดุดินเหนียวจะขึ้นอยู่กับวัตถุประสงค์การใช้งานและขนาดของเครื่องปั้นดินเผา ด้วยเหตุนี้ เครื่องปั้นดินเผาเบ่าจุ๊กจึงค่อนข้างแตกต่างจากเครื่องปั้นดินเผาที่อื่น ตัวอย่างเช่น ไหใส่น้ำที่ทำในเบ่าจุ๊กมักจะได้รับความนิยมจากผู้คนในพื้นที่แห้งแล้งและมีแดดจัด เนื่องจากอุณหภูมิของน้ำในไหนั้นเย็นกว่าอุณหภูมิภายนอกหนึ่งองศาเซลเซียสเสมอ

ผลิตภัณฑ์ของเบ่าจุ๊กสะท้อนถึงชีวิต วัฒนธรรม และความเชื่อของคนในท้องถิ่น ตั้งแต่ของใช้ในบ้านทั่วไป เช่น ไห หม้อ กระทะ หรือกาน้ำ ไปจนถึงวัตถุบูชา รูปปั้น ภาพนูนต่ำ และลวดลายตกแต่ง ลวดลายบนเครื่องปั้นดินเผาเบ่าจุ๊กส่วนใหญ่ถ่ายทอดทิวทัศน์ธรรมชาติและแสดงถึงความเชื่อของชาวจาม

ผู้มาเยือนจังหวัดนินห์ถ่วนสามารถใช้เวลาหนึ่งวันในหมู่บ้าน ชื่นชมผลิตภัณฑ์เครื่องปั้นดินเผาที่เป็นเอกลักษณ์ต่างๆ และท้าทายตัวเองในการลองทำเครื่องปั้นดินเผา ด้วยการแนะนำของช่างฝีมือ คุณสามารถปลดปล่อยจิตวิญญาณแห่งความเป็นศิลปินและสร้างสรรค์ทุกสิ่งที่แวบเข้ามาในความคิด โดยคนท้องถิ่นที่นี่จะช่วยคุณทำชิ้นงานชิ้นโปรดให้เสร็จสมบูรณ์

 

สุดท้ายแต่ไม่ท้ายสุด อย่าเพิ่งกลับไปมือเปล่า เลือกซื้อของที่ระลึกชิ้นเล็กๆ หลากหลายรูปทรงและสีสันให้ครอบครัวของคุณเพื่อเป็นของขวัญและเป็นความทรงจำอันน่ารักที่น่าทะนุถนอม

ใช้เวลาเดินทางเพียง 15 นาทีโดยรถยนต์ และ 25 นาทีโดยรถจักรยานยนต์จากเมืองฟานรัง-ทับจาม ดังนั้น ลองเดินทางไปที่หมู่บ้านเครื่องปั้นดินเผาเบ่าจุ๊กและเพลิดเพลินกับศิลปะการทำเครื่องปั้นดินเผาของชาวจามดูสักครั้ง

ในวันที่ 15 มิถุนายน พ.ศ. 2566 จังหวัดนินห์ถ่วนจะจัดพิธีรับมอบใบรับรองการขึ้นทะเบียนของยูเนสโก (UNESCO) สำหรับ "ศิลปะการทำเครื่องปั้นดินเผาของชาวจามในบัญชีรายชื่อมรดกทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ที่จำเป็นต้องได้รับการคุ้มครองอย่างเร่งด่วน" งานดังกล่าวจัดขึ้นภายใต้กรอบของเทศกาลองุ่นและไวน์นินห์ถ่วนประจำปี 2023