เต๊ดเงวียนด๊าน (เทศกาลแห่งเช้าวันแรกของวันแรก) อาจเป็นชื่ออย่างเป็นทางการของวันขึ้นปีใหม่ทางจันทรคติของเวียดนาม แต่เมื่ออยู่ในเวียดนาม สิ่งที่คุณต้องรู้ก็คือ: เต๊ด 

เทศกาลเต๊ดซึ่งมักจะตรงกับช่วงปลายเดือนมกราคมหรือต้นเดือนกุมภาพันธ์ เป็นวันหยุดที่สำคัญที่สุดในปฏิทินเวียดนาม เนื่องจากเป็นวันสำหรับการกลับมารวมตัวกันของครอบครัว ความหวัง และโชคลาภ

ความโปรดปรานในการเฉลิมฉลองของชาวเวียดนามจะแสดงออกมาอย่างเต็มที่ในช่วงเทศกาลเต๊ด และการนับถอยหลังสู่เที่ยงคืนมักจะเริ่มต้นล่วงหน้าหนึ่งสัปดาห์

 

เทศกาลเต๊ดอบอวลไปด้วยความตระการตา การแสดงความกตัญญูกตเวที และความเชื่อทางโชคลางไม่น้อย ในการเตรียมตัวต้อนรับปีใหม่ ครอบครัวต่างๆ จะทำความสะอาดบ้านเรือนของตนตั้งแต่บนลงล่าง คล้ายกับการทำความสะอาดครั้งใหญ่ในฤดูใบไม้ผลิอันเป็นพิธีกรรม เพียงแต่มีความขยันขันแข็งที่เป็นระบบระเบียบซึ่งไม่ค่อยพบในชาติตะวันตก ไม่เพียงแต่บ้านเรือนจะสะอาดเรียบร้อยเท่านั้น ผู้คนยังดูแลตัวเอง (ตัดผม เสื้อผ้าใหม่) และชำระหนี้สินที่ค้างคา เรียกว่าเป็นการเริ่มต้นใหม่ทั้งหมดเลยก็ว่าได้ 

ไม้ประดับ ต้นไม้ และดอกไม้มีอยู่ดาษดื่น ดอกท้อ ดอกแอปริคอท และดอกพลัม รวมถึงต้นส้มจี๊ดที่ออกผลสีส้มสะพรั่ง บ้านเรือนและหน้าร้านสว่างไสวไปด้วยดอกเบญจมาศ ดอกดาวเรือง และดอกแดฟโฟดิลสีขาว

 

ในอดีต ชาวเวียดนามจะตั้ง เก่ยเนว (cay neu) ซึ่งเป็นเสาไม้ไผ่ยาวที่รูดใบออกหมดและมักจะพันด้วยสีแดง (สีแดงเป็นสัญลักษณ์ของความโชคดี) ไว้ที่บ้านในช่วงเทศกาลเต๊ด เก่ยเนวจะถูกตกแต่งด้วยธงและเครื่องประดับต่างๆ เพื่อปัดเป่าสิ่งชั่วร้ายและขับไล่โชคร้ายที่หลงเหลือมาจากปีก่อน เก่ยเนวมีความสำคัญมากเสียจนการรื้อถอนเสานี้ถือเป็นจุดสิ้นสุดของการเฉลิมฉลองปีใหม่อันยาวนานนี้ พิธีกรรมนี้ยังคงได้รับการอนุรักษ์และจำลองขึ้นใหม่ในเทศกาลดั้งเดิมต่างๆ ในเวียดนามทุกวันนี้

หากคุณมาเยือนเวียดนามในช่วงเทศกาลเต๊ด คุณจะได้สัมผัสกับความคึกคักและความรื่นเริงบนท้องถนน เทศกาลนี้ดูคล้ายกับขบวนพาเหรดที่จัดขึ้นอย่างเต็มรูปแบบ ไม่ว่าคุณจะอยู่ในเมืองหรือในชนบท เทศกาลเต๊ดช่วยเติมพลังและสร้างแรงบันดาลใจให้กับชาวเวียดนาม โดยบรรยากาศแห่งการเฉลิมฉลองและความตระการตาจะปรากฏให้เห็นเป็นเวลาหลายวันก่อนจะถึงวันขึ้นปีใหม่จริง 

สำหรับชาวเวียดนามส่วนใหญ่ เทศกาลเต๊ดคือโอกาสสำหรับการกลับมารวมตัวกันของครอบครัว (ธุรกิจจำนวนมากปิดทำการเป็นเวลาหนึ่งสัปดาห์เนื่องจากผู้คนเดินทางกลับบ้านเกิด) ทุกบ้านจะมีหิ้งบูชาบรรพบุรุษ และครอบครัวต่างๆ จะพากันไปยังสุสานของบุคคลอันเป็นที่รักที่ล่วงลับไปแล้ว พร้อมทั้งนำดอกไม้ ธูป และของไหว้ไปด้วย

วันแรกของเทศกาลเต๊ดเป็นวันสำหรับครอบครัวที่ใกล้ชิด เป็นวันที่ผู้อาวุโสมีความสำคัญที่สุด และเด็กๆ จะได้รับซองจดหมายที่ใส่ “เงินนำโชค” เอาไว้ วันแรกยังมีพิธีกรรมที่มีความสำคัญอย่างยิ่งอีกด้วย เล่ากันว่า บุคคลแรกที่ก้าวเข้ามาในบ้านในวันปีใหม่ จะเป็นสัญลักษณ์ที่บ่งบอกว่าตลอดทั้งปีที่เหลือจะเป็นอย่างไร เพื่อป้องกันเหตุไม่คาดฝัน สมาชิกในครอบครัวที่ได้รับความเคารพนับถือหรือประสบความสำเร็จมักจะได้รับเชิญให้เป็นผู้มาเยือนคนแรก พูดง่ายๆ ก็คือ ผู้คนไม่ได้แค่ “แวะมาเยือน” เฉยๆ ในวันแรกของเทศกาลเต๊ด—เพราะมีเรื่องสำคัญเป็นเดิมพันอย่างมาก! และเมื่อพูดถึงเรื่องโชคลาง แม้ว่าการทำความสะอาดบ้านอย่างทั่วถึงก่อนเทศกาลเต๊ดจะเป็นเรื่องที่จำเป็น แต่คุณจะไม่เห็นใครใช้ไม้กวาดเลยในช่วงวันหยุดจริง—เนื่องจากทุกคนต้องการหลีกเลี่ยงความเสี่ยงในการปัดกวาดโชคลาภออกไป

 

ในวันที่สอง ผู้คนมักจะเดินทางไปเยี่ยมเยียนเพื่อนฝูงและญาติพี่น้อง—เป็นขบวนแห่งความรื่นเริงที่ดำเนินไปแบบบ้านต่อบ้าน ตรอกต่อตรอก และทั่วทั้งย่านและชุมชนต่างๆ

วันที่สามเป็นวันสำหรับครูอาจารย์ (บุคคลที่ได้รับการเคารพยกย่องอย่างสูง) จึงเป็นเรื่องปกติที่จะเห็นเพื่อนร่วมชั้นรวมกลุ่มกันไปเยี่ยมครูของพวกเขา พร้อมนำของขวัญเป็นผลไม้และดอกไม้ไปมอบให้

ท้องถนนเต็มไปด้วยชีวิตชีวา ไม่เพียงแต่จากประชาชนที่ร่วมเฉลิมฉลองเท่านั้น แต่ยังมีดอกไม้หลากสีสัน โคมไฟประดับตกแต่ง นักแสดงเชิดมังกรและสิงโต เสียงฆ้อง กลอง และกระดิ่ง การเดินขบวนพาเหรดและการแสดงดอกไม้ไฟในยามค่ำคืนก็ไม่ใช่เรื่องแปลกเช่นกัน 

หากคุณบังเอิญอยู่ในเมืองใหญ่ๆ ในช่วงเทศกาลเต๊ด (ฮานอย, โฮจิมินห์ซิตี้, ดานัง และอื่นๆ) จะมีกิจกรรมที่จัดขึ้นอย่างเป็นระบบมากมายตลอดวันหยุดยาวเทศกาลเต๊ด อาหารเป็นส่วนสำคัญของพิธีการและความรื่นเริงในเทศกาลเต๊ด อาหารบางประเภทจะมีเฉพาะในช่วงเทศกาลนี้เท่านั้น ที่มีชื่อเสียงที่สุดน่าจะเป็น บั๋นจืง (Banh chung - ข้าวต้มมัดทรงสี่เหลี่ยม) และ บั๋นเต๊ด (Banh tet - แบบทรงกระบอก) ทำจากข้าวเหนียว ถั่วเขียว และหมู (และอาจใส่ส่วนผสมอื่นๆ เพิ่มเติมตามสูตรของแต่ละครอบครัว) ห่อด้วยใบตองแล้วนำไปต้มนานหลายชั่วโมง 

 

ถิตโควฮตวิต (Thit kho hot vit - หมูสามชั้นต้มไข่เป็ด) – เมนูยอดนิยมของทางใต้ นำไปเคี่ยวอย่างช้าๆ ในน้ำมะพร้าวและน้ำปลา เสิร์ฟเป็นสตูว์ที่ให้ความรู้สึกอบอุ่นและคุ้นเคย  

 

กู๋เกียว (Cu kieu - หัวหอมดอง) หมักในน้ำซอสเปรี้ยวหวาน โดยหัวหอมดองจะเสิร์ฟพร้อมกับ ตมโคว (Tom kho - กุ้งแห้ง) กู๋เกียวเป็นเครื่องเคียงยอดนิยมในมื้ออาหารช่วงเทศกาลเต๊ด

Xoi gac (ข้าวเหนียว) เป็นเมนูอาหารที่อบอวลไปด้วยบรรยากาศแห่งเทศกาล! ข้าวสีแดง (ซึ่งสีแดงเป็นสัญลักษณ์ของความโชคดี) มีอยู่หลากหลายสูตรด้วยกัน ซึ่งรวมถึงสูตรที่ใส่ถั่วลิสง ถั่วเขียว หรือผลไม้รวม

เนื่องจากเทศกาลเต๊ดเป็นช่วงเวลาที่ผู้คนมารวมตัวกัน และมักจะแวะเวียนมาเยี่ยมเยียนกันสั้นๆ ของว่างจึงเป็นสิ่งที่จะขาดไม่ได้เลย หนึ่งในของว่างที่ได้รับความนิยมมากที่สุดคือ มึต (Mứt) หรือผลไม้เชื่อม ซึ่งมีทั้งขิง มะพร้าว สควอชบัตเตอร์นัทอบแห้ง มะขาม แครอท ฟักทอง มะเฟือง สับปะรด และอื่นๆ อีกมากมาย

ของว่างแสนอร่อยอีกอย่างหนึ่งที่พบได้ในเกือบทุกบ้านคือ Hat dua (เมล็ดแตงโม) เช่นเดียวกับ Xoi gac เมล็ดแตงโมเหล่านี้มีสีแดง จึงถือเป็นสัญลักษณ์ของความโชคดีเช่นกัน

 

แก่วแมซึง (Keo me xung) คือขนมถั่วตัด/งาตัดรสหวานกรอบ ทำจากเมล็ดงาหรือถั่วลิสง (ถั่วกวนและน้ำตาล) และห่อด้วยแผ่นแป้งข้าวเจ้าอบ ขนมขนาดพอดีคำเหล่านี้เป็นที่นิยมทานคู่กับชาเขียว

การได้สัมผัสเทศกาลเต๊ดคือการได้เห็นผู้คนชาวเวียดนามในมุมที่เป็นมิตรและอัธยาศัยดีที่สุด เทศกาลเต๊ดคือการเฉลิมฉลองแห่งความสุขที่เกิดขึ้นอย่างต่อเนื่อง จนคุณอดไม่ได้ที่จะร่วมยินดีไปกับความรื่นเริงนี้: Chuc mung nam moi (สวัสดีปีใหม่)...